HỘI CHỨNG LY GIẢI U

KHÁM MẠCH MÁU NGOẠI VI

( Các thương tổn mạch chi cấp tính thường gặp)

1. Lý thuyết

1.1 Đại cương

- 3 nguyên nhân tổn thương động mạch chi cấp tính thường gặp : vết thương, chấn thương, tắc động mạch

- Cả ba đều gây HC thiếu máu chi cấp tính phía ngoại vi

1.2 Giải phẫu bệnh

- Vết thương : Đứt rời mạch (78%)

                        Vết thương bên

- Chấn thương : Đụng dập một phần hay toàn bộ

                          Dập nát toàn bộ, đứt rời

                          Co thắt động mạch

                          Bong nội mạc

- Tắc động mạch chi cấp tính : do dị vật (huyết khối, mảng xơ vữa,...) từ các ổ bệnh căn trôi theo dòng máu gây tắc. Thường bắt đầu ở ngã ba các động mạch lớn

- Thương tổn phối hợp : phần mềm, thần kinh, tĩnh mạch

2. Lâm sàng

2.1 Nguyên tắc khám 

- Khám toàn thân

- Đối chiếu hai bên, chi trên chi dưới

- Các yếu tố nguy cơ

- Hỏi bệnh về tiền sử liên quan, cơ chế tác nhân gây tổn thương

2.2 Khám

2.2.1 Khám toàn thân

- Dấu hiệu sinh tồn

- HC mất máu cấp :da xanh, niêm mạc nhợt, vã mồ hôi, mạch nhanh, huyết áp tụt

- HC nhiễm độc : mạch nhanh, giảm nước tiểu,

- Bệnh lý phối hợp

- Thể trạng, dinh dưỡng

2.2.2 Nhìn

- Kích thước chi : to, nhỏ, mất hõm tự nhiên

- Vết thương, vùng đụng dập : vị trí trên đường đi mạch ? máu tụ ? nông sâu? Dh máu phun hình tia, máu tràn qua VT

- Màu sắc chi : nhợt, đỏ, tím, đen hoại tử, phỏng nước

- Da : teo, khô, thiểu sản lông

- Móng : khô, nứt

- Vết loét :

- Hoại tử khô đầu chi

2.2.3. Sờ

- Nhiệt độ : giảm (thiếu máu), tăng (có viêm, phù cấp tính)

- Phù ?

- Các ổ đập, rung miu

- Bắp cơ căng đau (chèn ép khoang), căng không đau (ứ trệ tuần hoàn tĩnh mạch)

- Bắt mạch từ gốc đến ngọn chi, test Allen cho mạch trụ, mạch quay khi không bắt rõ

2.2.4 Nghe

- tiếng thổi

3. Một số hội chứng, triệu chứng trên lâm sàng

* HC thiếu máu chi cấp tính

- Đau vùng thiếu máu, sờ nắn đau tăng

- Thay đổi màu : nhợt (tm bình thường), tím (tm tắc), mảng đen, nốt phỏng nước

- Mất mạch

- Lạnh chi thiếu máu

- RL cảm giác : tê bì, giảm cảm giác đến mất hẳn, đi từ ngọn đên gốc chi

- Giảm hoặc mất vận động

* Triệu chứng theo giai đoạn thiếu máu :

- Còn hồi phuc (<6h) : chi nhợt, lạnh, mất mạch, mất cảm giác, vận động, tê bì

- Không hồi phục một phần (>6h) : sưng nê, đau nhức cơ, mất cảm giác, vận động ngọn chi, cứng khớp tử thi

- Không hồi phục hoàn toàn (>24h) : đau nhức tăng dần, mất cảm giác, vận động, có thể phỏng nước trên da

* Triệu chứng tổn thương

- VT : có vết thương trên đường đi của mạch máu, đau tại vết thương, đã cầm máu do băng ép có khôi máu tụ đập theo nhịp tim hoặc máu vẫn chảy

- Chấn thương : có thể có TC của gãy xương, đau, sưng nề, tụ máu, mất vận động

- Tắc động mạch chi cấp tính : giảm hoặc mất đột ngột vân dộng chủ động của chi

* VT tĩnh mạch chi đơn thuần

- VT trên đường đi của mạch

- Máu đen chảy ra, dễ cầm máu

- Không có HC thiếu máu chi cấp

- TM nông giãn, da tím nhẹ

* Phồng động mạch chi :

- Khối u trên đường đi của mạch, đập theo nhip tim, có tiếng thổi tâm thu

- Ép vào mạch phía trên, u nhỏ lại các triệu chứng trên mất

* Viêm tắc tĩnh mạch chi:

- Có yếu tố nguy cơ : tiền sử tắc tĩnh mạch, phải nằm lâu, có thai, sau đẻ,..

- Chi sưng to làn dần về gốc chi

- Đau, sưng nề chi 

- Có thể có HCNT

- Giãn tĩnh mạch nông

- Không có HC thiếu máu chi cấp

* Tổn thương thần kinh

-  Dh bàn tay khỉ của TK giữa, bàn tay vuốt trụ cảu TK trụ, Bàn tay rủ cảu tk quay

- Mất cảm giác theo định khu thần kinh